Friday, November 1, 2013

Kinaiyahan batok Katawhan (Nature vs. Man)

Source: http://byaheroph.blogspot.com/2013/10/bohol-earthquake-aerial-view-of.html

November 1, 2013 (Adlaw sa mga Santos)

Human sa makalilisang nga 7.2 magnitude nga linog nga mi-uyog ug mi-ukang sa isla sa Sugbu ug Bohol, akong na hinumduman ang kontradiksyon nga nagtunhay, apan hinay-hinay nga mapapas: ang kontradiksyon tali sa Kinaiyahan (Nature) vs. Katawhan (Man).

Tungod niini, dili ko motuo sa pangangkon sa pipila ka mga siyentipiko (og padayon nga gipakuyanap sa medya) nga dili mahibaw-an kun kanus-a maabot ang linog og ang gikusgon sa enerhiya nga ilugya niini. Para nako, sukwahi kini sa natural nga dagan sa kaalam sa tawo, nga kanunay nag-ugkat og mga maluntarong tubag ug solusyon sa inadlaw-inadlaw niyang pakigbangi sa nagkalain-lain nga kontradiksyon sa atong katilingban: hut-onganon man o ang mga partikular niini sama sa, ekonomikanhon, politikanhon, kultural ug bangi nga may labot ang kina-iyahan.

Sa dagan sa pagsabot ug pagsulbad sa nagkalain-lain nga mga bangi kun kontradiksyon, ang tawo padayon usab nagka-abante sa pagpangita og mga tubag sa mga pangutana nga adunay labot ang kinatibuk-ang katawhan, sama sa, kun unsaon pagkontrol ang kina-iyahan. Sanglitanan niini mao ang linog.

Apan adunay diyalektikal nga relasyon ang pagsulbad sa kina-iyanhong kontradiksyon (nature vs. man) sa pagpaabanti sa kolektibong tinguha sa katawhan sa patas ug maki-angayon nga katilingban, o pagwagtang sa pagpanghimulos sa tawo batok sa isig-katawo (man vs. man), nga adunay nagkalain-lain nga hut-ongan nga kina-iya. Masabtan o matubag lamang kini sa tawo kun ang uban nga mga kontradisksyon tali sa nagkalain-lain nga hut-ong maka-angkon na og kantitatibo ug kalitatibo’ng pag-abante ug kasulbaran.

Aron andamon (o maandam) ang katawhan sa nagkabangis nga natural nga kalamidad, kinahanglan maandam sila og mabaid sa usa ka malahutayong proseso nga mopalig-on ug mopanday sa ilang proletaryado ug rebolusyonaryo nga baruganan, materyalismo nga panglantaw, ug siyentipiko nga pamaagi.

Para kanako, mao kini ang nag-una og ti-unay nga pamaagi aron hingpit ug tibuok bahin nga makaduyog ang katawhan sa bangis nga mga natural nga kalamidad.

Sa baruganan, kinahanglan kini nga proletaryado ug rebolusyonaryo aron wagtangon ang mga makika-ugalingon nga interes og ipatunhay ang interes sa kinatibuk-an. Sa materyalismo nga panglantaw ug siyentipikong pamaagi gikinahanglan kini aron langkaton sa tawo ang iyang mga metapisikal ug ideyalismo nga mga naandan nga panghuna-huna, pamaagi ug panglantaw.

Ang idealismo ug metapisikal nga panghuna-huna ug naandan, maoy mo-kitid sa panghuna-huna sa tawo nga mamahimong babag sa iyang padayon nga pagpangutana ug pagpangita og tubag ug solusyon sa mga nag-unang katilingbanong bangi.  


Diri mosulod ang akong pagsaludo sa katawhang Bol-anon nga makasagubang ug maka-abante sila taliwala sa natural nga kalamidad nga bag-uhay lang mihagpa. Ang kasinatian sa rebolusyonaryong kaisog sa mga Bol-anon batok sa mga kolonyalismong mananakop milungtad og sobra 80 ka-tuig. Ug ang bag-ong mga rebolusyonaryo, pinaagi sa Nasudnon Nagkahiusang Prente adunay taas nga kasinatian sa Bohol (nga gipundar, matud pa, sa mga madre ug kaparian nga rebolusyonaryo) nga naka-angkon og nagkalapad ug nagkalawon nga baseng masa.

Sa pikas bahin og personal kaayo nga rason, ang Bohol maoy nag-unang lugar sa Pilipinas nga maoy nihatag kanako og nipanday aron mamahimong tinuod nga estudyante sa radikal nga katilingbanong pagbag-o. Mao usab kini ang lugar diin naka-abag ko sa usa ka batan-on nga politiko nga karon matinud-anon nga gi-atubang ang makalilisang nga hagit sa iyang pangagamhanan.

Bohol usab ang lugar nga akong suroyon nga mag-inusara aron mangita og sepulchral silence.

Ni-adtung tuig 1998, nahimo usab ako nga honorary member sa Boholano Carolinian Community sa Talamban Campus sa University of San Carlos dihang kasagaran sa akong mga kaila sa College of Engineering puro mga Bol-anon. Ang Bohol usab maoy unang lugar nga nigitib ang akong ganghaan sa himaya, niadtong Mayo sa 1999 kauban ang akong mga klasmeyt sa engineering. Mao nga ang Bohol, pilit kaayo sa akong kasing-kasing, sama kapilit sa ilang kalamay.

Mao nga dili nako hikalimtan ang mga bungtod ug buho, ang mga basakan, maisan, ginagmay nga lasang, sudlonon nga kadalanan, hagip-ot nga lugar, sementado ug ispaltado nga dalan, liba-ungon ug lapukon nga agianan, ang gikahadlokan nga mga banakon nga maglatay-latay sa higdaanan, mga habal-habal drayber nga makabalanse sa hagip-ot nga pangpang, mga lapokon nga agi-anan, ginagmay nga pangpang, dinagko nga kapyot, kulba diri-kulba didto, ang pagkumkum sa mga tingog, ang paghinay og lakaw nga ang kada tikang murag galutaw, ang mga gagmay’ng bato nga talinis kaayo, ang pagbitbit sa mga tsinelas, ang kainit sa adlaw panahon sa kaudtuhon, ang kabugnaw sa kagabhiun, ang mga aninipot, ang ilang kahayag, ang mga sapa nga dili kaayo dagko, ang mga simbahan nga saksi sa pangpanglupig.

Ug ang ang katawhan sa Bohol nga maoy nihatag kanako og inspirasyon, mitudlo kanako sa sakto nga dalan, mipaambit sa ilang inato nga pagkaon, mipakatulog sa ilang hagip-ot nga higdaanan, mibahin sa ilang limitado nga pagkaon, miprotektar kanako pinaagi sa ilang manggialamon nga pamaagi, mipakatawa bisan sa tumang kawad-on, mipahilak apan wala nawagtangan og paglaum, kanunay nga mipalig-on, nihatag og walay kinutuban nga kaisog, migiya kun asa ang tuo ug asa ang wala, mitudlo kun unsa ang sakto ug unsa ang sayop, nakig-ambit ug nakig duyog hangtud sa kamatayon ug nipaposta kanako og jai-alai.

Ang tanan sa Bohol gibag-o sa kinaiyahan, apan ang katawhang Bol-anon nga gipanday sa taas nga rebolusyonarong kaisog, kaalam ug kaandam, mobangon og mamahimong malampuson, nga sama sa usa ka gerilyang pakiggubat, magmadaugon sila nga walay bisan usa ka bala nga gipabuto.

Og ang maong kadaugan mamahimong giya para mabali ug mausab ang kontradiksyon og mamahimo na kining: Katawhan batok Kinaiyahan (Man vs. Nature).

Photo credit: Philippine Daily Inquirer. 




What does Courtney Act and Rich Fernandez have in common?

Self-proclaimed Courtney Act fanboy Rich Fernandez does a fun and quirky shoot with Filipino photographer Adrian Gonzales. So who is Ri...